ABD, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü resmen duyurdu

15 Mayıs 2026 tarihinde ABD Merkez Kuvvetler Komutanı Amiral Brad Cooper, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü sürdürdüğünü ve buna rağmen askeri gücünün önemli ölçüde zayıfladığını açıkladı. Bu açıklama, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik 1450’den fazla hava saldırısının ardından geldi ve bölgedeki gerginliğin devam ettiğini gösteriyor. Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak kabul ediliyor. Bu bağlamda, İran’ın boğaz üzerindeki kontrolü, yalnızca bölgesel değil, küresel ekonomik istikrar açısından da kritik öneme sahip.

Cooper, Senato Silahlı Hizmetler Komitesi'nde yaptığı konuşmada, İran’ın askeri kapasitesinin büyük ölçüde zayıflatıldığını, ancak Hürmüz Boğazı'nın kontrolünü elinde tuttuğunu vurguladı. Saldırılar sonucunda İran’ın balistik füze ve insansız hava aracı (İHA) üretim kapasitesinin büyük bir kısmının imha edildiğini belirten Cooper, İran’ın donanmasını yeniden inşa etmesinin ise uzun yıllar alacağını ifade etti. Bu durum, İran’ın bölgedeki askeri etkisini azaltsa da, boğaz üzerindeki kontrolünü sürdürmesi, Tahran’ın uluslararası alandaki stratejik hedeflerine ulaşma çabalarını devam ettirebileceği anlamına geliyor.

İlgili haber: Bakan Gürlek, Gülistan Doku soruşturmasında ABD'den kritik isim istedi

Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticareti açısından kritik bir noktada bulunuyor. İran, bu boğaz üzerindeki kontrolünü sürdürerek, bölgedeki ticaretin akışını etkileyebilecek bir pozisyonda kalmayı başarmış durumda. Cooper, İran’ın ticareti durdurma yeteneğinin önemli ölçüde azaldığını ancak tehditlerinin hala etkili olduğunu belirtti. Bu durum, özellikle uluslararası ticaret ve sigorta sektörü için kaygı verici. Hürmüz Boğazı'nın kapatılması veya kontrolün kaybedilmesi, dünya petrol fiyatlarında ani artışlara neden olabilir ve bu da ekonomik istikrarı tehlikeye atabilir.

Verilere göre, ABD, İran’ın 8 bin deniz mayınından oluşan envanterinin yüzde 90’ını imha etti. Ancak İran, hala gemilere yönelik bazı tehditler oluşturabilecek kapasitelere sahip. Bu bağlamda, Hürmüz Boğazı’ndaki gerginliğin devam etmesi, küresel petrol fiyatları üzerinde de etkili olabilir. Örneğin, 2025 yılında Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi sayısında önemli bir azalma yaşandı ve bu durum, dünya genelinde petrol arzında dalgalanmalara yol açtı. Özellikle Asya pazarında, petrol fiyatlarının yükselmesi, birçok ülkenin ekonomik büyümesini tehdit edebilir.

İlgili haber: BAE, 10 üyeden oluşan komiteyle İran saldırılarını incelemeye başladı

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolün kaybedilmesinin, İran için stratejik bir felaket olacağını ve bu nedenle Tahran’ın bu bölgedeki varlığını sürdürme çabasının artacağını belirtiyor. Ayrıca, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki askeri varlığını artırma çabaları, bölgedeki diğer ülkelerle olan ilişkilerini de etkileyebilir. Bölgedeki diğer ülkeler, özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, İran'ın güçlü bir askeri varlık göstermesi durumunda kendi savunma stratejilerini gözden geçirmek zorunda kalabilir.

Sivil toplum açısından, Hürmüz Boğazı’ndaki gerginlik, günlük yaşamda enerji fiyatlarının artması ve ticaretin aksaması gibi somut yansımalar yaratıyor. Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerde, bu durum hanehalkı bütçelerini doğrudan etkileyebilirken, iş dünyasında da belirsizliklere yol açıyor. Enerji maliyetlerindeki artış, özellikle sanayi sektöründe üretim maliyetlerini yükseltebilir ve bu da enflasyonu tetikleyebilir. Ayrıca, hanehalklarının enerjiye ayırdığı bütçenin artması, diğer harcama kalemlerini kısıtlayarak ekonomik durgunluğa neden olabilir.

Uluslararası bağlamda, benzer durumlar, başka stratejik boğazlarda da yaşanmakta. Örneğin, Süveyş Kanalı gibi diğer önemli geçiş noktalarında da benzer şekilde siyasi ve askeri gerginlikler, küresel ticareti tehdit ediyor. Bu durum, ülkeler arası ilişkileri de yeniden yapılandırabilir. Süveyş Kanalı, özellikle Asya ve Avrupa arasında ticaretin önemli bir noktasıdır. Bu iki kritik boğaz arasındaki gerginlikler, küresel tedarik zincirlerini etkileyebilir ve bu da ekonomik istikrarsızlıklara yol açabilir.

Kısa vadede, Hürmüz Boğazı’ndaki gerginliğin artması muhtemel. ABD’nin askeri varlığını artırması veya İran’ın daha agresif bir tavır sergilemesi, bölgedeki çatışma riskini artırabilir. Orta vadede ise, Hürmüz Boğazı’nın kontrolü konusunda uluslararası müzakerelerin gündeme gelmesi bekleniyor. Bu müzakereler, bölge ülkeleri, ABD ve diğer büyük güçler arasında yeni bir denge arayışını beraberinde getirebilir.

Bu gelişmeler ışığında, yatırımcıların ve tüketicilerin dikkatli olması gerekiyor. Enerji fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı hazırlıklı olmaları, bu süreçte faydalı olacaktır. Özellikle enerji sektöründe faaliyet gösteren işletmeler, bu gerginlikten doğabilecek olumsuz etkileri azaltmak için stratejiler geliştirmelidir. Enerji tasarrufu, alternatif enerji kaynaklarına yönelme gibi önlemler, bu süreçte öne çıkabilir.

Sonuç olarak, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol, sadece İran için değil, tüm dünya için kritik bir mesele olarak kalmaya devam ediyor. Bu süreç, uluslararası ilişkileri etkileyecek ve küresel ekonomik dengeleri yeniden şekillendirecektir. İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki stratejik varlığı, bölgedeki güç dengelerini belirlemede önemli bir rol oynamaya devam ederken, dünya genelindeki enerji güvenliği ve ekonomik istikrar da bu durumdan etkilenmeye devam edecektir.

Kaynak: TRT Haber