İran'daki gösterilerde ölü sayısı 538'e yükseldi, durum kritik

İran'da son iki haftadır devam eden gösterilerde ölenlerin sayısı 538'e ulaştı. İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), bu can kaybının 490'ının gösterici, 48'inin ise emniyet görevlisi olduğunu açıkladı. Olaylar, 28 Aralık 2025'te Tahran Büyük Çarşı'da esnafın yerel para biriminin değer kaybı ve ekonomik zorluklar nedeniyle başlattığı protestolarla başlamıştı. İlk başta yalnızca ekonomik kaygılarla sınırlı kalan gösteriler, hızla ülke genelinde geniş bir alana yayıldı ve toplumsal bir hareket haline dönüştü.

Gösterilere ilişkin resmi bir açıklama yapılmazken, HRANA'nın verilerine göre gösteriler sırasında toplamda 10 bin 600'den fazla kişi gözaltına alındı. Son raporlara göre, 10 Ocak tarihi itibarıyla, 37'si emniyet görevlisi ve 4'ü sağlık çalışanı olmak üzere 116 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Ancak, uluslararası haber ajansları, bu rakamları bağımsız olarak doğrulayamadıklarını belirtiyor. Bu belirsizlik, İran'daki durumun ne denli karmaşık olduğunu gözler önüne seriyor.

Gösterilerin arka planında, İran ekonomisindeki derin sorunlar yatıyor. Ülkenin para biriminin döviz karşısında yaşadığı büyük değer kaybı, halk arasında geniş bir huzursuzluğa neden oldu. Ekonomik sıkıntılar, toplumun farklı kesimlerinde öfke ve protestoları tetikledi. Tahran'daki gösteriler, diğer şehirlerde de yankı buldu ve geniş katılımlı eylemlere dönüşerek ülke genelinde bir hareket haline geldi. Bu durum, İran'daki ekonomik durgunluğun ve işsizlik oranlarının yükselmesinin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Ekonomik kriz, özellikle genç nüfusu etkiledi ve birçok genç, eğitim ve iş bulma konusunda umutsuzluk yaşıyor.

Uzmanlar, İran'daki bu tür gösterilerin, geçmişte de benzer biçimde iktidar yapısına yönelik tehditler oluşturduğunu ifade ediyor. 2009'daki Yeşil Hareket ve 2019'daki benzin zamları karşıtı protestolar, hükümetin sert tepkileriyle sonuçlanmıştı. Ancak bu kez, ekonomik kriz ve halkın genel memnuniyetsizliği, protestoları daha geniş bir tabana yaymış durumda. İktidarın geçmişteki sert müdahale yöntemleri, halkın tepkisini daha da artırabilir. Hükümetin, protestoları bastırmak için aldığı önlemler, uluslararası toplumun gözünde insan hakları ihlalleri olarak değerlendiriliyor.

Bu olayların toplumsal etkileri de oldukça derin. Ekonomik sorunların yanı sıra, insan hakları ihlalleri ve otoriter yönetim uygulamaları, halkın devlete olan güvenini sarsıyor. Özellikle genç nesil, geleceksizlik hissi ve özgürlük talepleriyle sokağa döküldü. Bu durum, İran'ın uluslararası imajını da olumsuz etkileyebilir ve dış ilişkilerde yeni krizlere yol açabilir. Dış politika alanında yaşanan gerginlikler, uluslararası baskılar ve yaptırımlar, İran'ı daha da izole edebilir. Ayrıca, gösteriler sırasında yaşanan ölümler ve yaralanmalar, İran'ın insan hakları sicilini daha da kötüleştirerek, dünya genelinde güçlü bir tepkiyle karşılaşmasına neden olabilir.

Dünya genelinde benzer gösterilere bakıldığında, İran'daki olayların uluslararası düzeyde yankı bulması bekleniyor. Özellikle Batılı ülkeler, insan hakları ihlalleri ve demokrasi taleplerine yönelik duyarlılık gösteriyor. Örneğin, Hong Kong'daki protestolar veya Belarus'taki eylemler, benzer bir uluslararası ilgi çekmişti. İran'daki olaylar da bu bağlamda dikkatleri üzerine çekiyor. Birçok ülke, İran hükümetine karşı protestoları destekleyen açıklamalar yaparak, halkın demokratik haklarını savunma konusunda kararlılık sergiliyor.

Uluslararası insan hakları örgütleri, İran'daki gösterilere ilişkin raporlar yayımlayarak, hükümetin baskıcı politikalarını kınadı. Söz konusu raporlar, İran'daki durumun uluslararası düzeyde daha fazla tartışılmasına yol açtı ve bazı ülkelerde hükümetlerin İran'a yönelik eleştirilerini artırmasına neden oldu. Bu durum, İran'ın dış ilişkilerini daha da zorlaştırabilir ve uluslararası toplumla olan ilişkilerini derin bir krize sürükleyebilir.

Sonuç olarak, İran'daki gösteriler, yalnızca bir ekonomik krizin değil, aynı zamanda derin toplumsal meselelerin bir yansıması olarak karşımıza çıkıyor. Devletin bu duruma nasıl tepki vereceği ve uluslararası toplumun olaya müdahil olup olmayacağı, geleceği şekillendirecek kritik unsurlar arasında yer alıyor. Ölü sayısının artması ve gözaltına alınanların sayısının yükselmesi, durumu daha da karmaşık hale getiriyor. İran halkının özgürlük ve adalet talepleri, bu gösterilerin sadece geçici bir dalgalanma olup olmadığını belirleyecek temel faktörlerden biri olacak. Gelecek günlerde, İran'daki olayların nasıl gelişeceği ve hükümetin alacağı önlemler, hem ülke içindeki hem de uluslararası arenadaki dengeleri etkileyebilir.